Unutmak

Unutmak… İlk bakışta bir eksiklik, bir kusur, hatta insanın kendine ihanetidir sanki. Zira hatırlamak, insan olmanın en temel göstergelerinden biridir. Eskilerin asırlar öncesinden seslenen “Hafıza-i beşer nisyan ile malûldür” sözü, bu hakikati hem kabulleniş hem de bir sitem olarak taşır içinde. İnsan hatırlar, çünkü yaşar; fakat unutur, çünkü insandır. Ne var ki bu unutma hâli çoğu zaman bir lütuf değil, bir eksilme olarak tecrübe edilir.

Unutmanın en sert yüzü, en lazım olduğu anda ortaya çıkar. Aylarca, hatta yıllarca emek verdiğiniz bir bilginin sınav anında zihninizden kayıp gitmesi… Dilinizin ucuna kadar gelen bir ismin bir türlü dudaklarınıza dökülememesi… Yıllar sonra karşınıza çıkan bir dostun gözlerinde tanınmamanın o soğuk boşluğu… Bunların her biri, unutmanın insanı nasıl çaresiz bıraktığının somut örnekleridir. Hele ki sevdiğiniz bir insanın doğum gününü unutmuşsanız, o an yalnızca bir tarihi değil, belki de o kişinin kalbinde taşıdığı değeri de eksiltmiş olursunuz. Çünkü hatırlamak; önemsemektir, sahip çıkmaktır, biriktirmektir. Unutmak ise çoğu zaman ihmalkârlıkla, vefasızlıkla eş tutulur.

Bu meselenin bir de daha derin, daha sarsıcı bir boyutu vardır: Tıbbi unutma… Halk arasında sıkça dile getirilen ve modern tıbbın ağır bir hastalık olarak tanımladığı Alzheimer hastalığı, unutmanın en acı hâlidir. Bu, basit bir dalgınlık ya da geçici bir unutkanlık değildir; insanın kendi hayatından yavaş yavaş silinmesidir. Önce küçük detaylar kaybolur, sonra yüzler, isimler, anılar… En sonunda insan, aynaya baktığında gördüğü kişiyi bile tanıyamaz hâle gelir. Düşünsenize; bütün bir ömrün, yaşanmışlıkların, sevinçlerin ve acıların bir sisin içinde kayboluşunu… Unutmak burada bir nimet değil, kimliğin çözülüşüdür. Hafıza yalnızca bilgi değil; insanın kendisidir. O çözülmeye başladığında, insan da yavaş yavaş yok olur.

Fakat bütün bu karanlık tabloya rağmen, unutmanın bambaşka bir yüzü daha vardır. Şimdi bir an için her şeyi hatırladığınızı düşünün. Uğradığınız haksızlıklar, yaşadığınız hayal kırıklıkları, kalbinizi sızlatan ayrılıklar, utançla hatırladığınız anlar… Hepsi ilk günkü keskinliğiyle zihninizde duruyor. Ne bir yara kabuk bağlıyor ne bir acı hafifliyor. Her hatıra diri, her duygu taze… Böyle bir zihin, bir ömür boyu bu yükü taşıyabilir mi?

İşte unutmak, tam da burada insanın en büyük sığınağına dönüşür. Zihin yalnızca biriktiren bir depo değil, aynı zamanda ayıklayan bir merhamet mekanizmasıdır. Acıyı törpüler, hatıraları yumuşatır, keskin köşeleri yuvarlar. İnsan, her şeyi hatırlayarak değil; bazı şeyleri unutarak yaşayabilir. Unutmak, geçmişi inkâr etmek değil; onun ağırlığı altında ezilmemek için kendine alan açmaktır.

Bir kelime, bir koku, bir ses… Bizi hem en mutlu anlarımıza hem de en derin acılarımıza götürebilir. Eğer her şey aynı canlılıkla zihnimizde kalsaydı, sevinçle keder arasındaki çizgi silinir, insan her an iki zıt duygunun arasında sıkışıp kalırdı. Oysa unutmak, bu dengeyi kurar. Acının dozunu azaltır, mutluluğun hatırlanmasına yer açar.

İnsan olmanın kaçınılmaz bir parçasıdır unutmak. Yerinde ve ölçüsünde olduğunda hayatı yaşanabilir kılar; kontrolsüz ve derin olduğunda ise insanı kendinden uzaklaştırır. Hatırladıklarımızla kimliğimizi koruruz, unuttuklarımızla yolumuza devam ederiz.