Sonbahar

Derdi nedir bu sonbaharın,
Neden soldurur gülleri? *

Sanırım mevsimler arasında sırtına en ağır ithamlar yapıştırılan mevsim sonbahardır. Birçok şarkıda ve şiirde sonbahar hep bir suçlu gibi köşeye sıkıştırılmıştır. Sevgililerin birbirlerinin elini bırakması ve vedalar hep onun hanesine yazılır. Rüzgârda savrulan yaprakların ve bahçelerdeki solan çiçeklerin hüznü, insanın ruh hâlini olumsuz etkilermiş gibi sunulur hep. Dört mevsimi aynı çatı altında yaşayan dört kardeş sayarsak; ilkbahar el üstünde tutulan, yaz evin şımarığı, kış herkesin çekindiği sert büyüğü; sonbahar ise bütün kırılan vazoların faturası boynuna asılan o sessiz ve hakkı yenen çocuğudur.

Biraz geriye, birkaç hafta öncesine bakarsak; yaz, insanın da tabiatın da sınırlarını zorladığı coşkulu, gürültülü ve neşeli dönemidir. İnsanlar bütün bir yılın yorgunluğunu o birkaç aya sığdırmak istercesine kendilerini sahillere, sokaklara vururlar. Peki, araya sonbaharın o merhametli eli girmeseydi ne olurdu? Düşünün; dün kızgın kumlarda yalınayak koşan, şort ve tişörtün hafifliğinde yaşayan bir insan, ertesi sabah kapıyı açtığında kışın ayazı, belki diz boyu karı ile karşılaşsaydı ne hissederdi? Belki de zihinler bu zıt kutuplar arasındaki sert gitgeli kaldıramazdı.

Aynı durum doğanın kendisi için de geçerli değil midir? Sonbahar o gülleri soldurmasaydı, ağaçların dallarındaki yaprakları salına salına yere indirmeseydi; kışın dondurucu fırtınasında, buz tutan yağmurlar altında dalında asılı kalan o yapraklar çürüyüp ne kadar sevimsiz, ne kadar biçimsiz görünürdü. O dimdik ağaçlar karların ağırlığıyla kırılır, bahara çıkacak derman bulamazdı. Eğer ilkbaharda bir gülün güzelliği gözlerimizi kamaştırıyorsa, bunu onları vakti geldiğinde solduran sonbahara borçluyuz.

Belki de insanların sonbaharı sevmeme nedeni, mevsimin onları kendi hakikatleriyle yüzleştirmesindendir. Yaz; insanın kendinden kaçtığı, kalabalıkların gürültüsünde kendi iç sesini duymadığı bir mevsimdir. O sıcak günlerde insanlar sokaklarda, sahillerde eğlenerek içlerindeki boşluğu örtbas etme çabasına girerler. Fakat sonbaharın gelişiyle birlikte perdeler erkenden çekilir, güneş erkenden batar ve herkes yavaş yavaş kabuğuna çekilmeye başlar. İnsan nihayet evinde, kendi yalnızlığıyla baş başa kalır. Kendi içindeki o derin sessizliğe tahammül edemeyince de faturayı hemen mevsime keser; oysa sonbahar insanı hüzünlendirmez, sadece aylardır kaçtığı aynayı önüne koyar.

Çünkü sonbahar, mevsimler arasında en vefakâr, en cefakâr hizmetkârdır. Artık eğlence sona ermiştir; yaz boyu süren o taşkın neşeden geriye koca bir yorgunluk ve ıssızlık kalmıştır. İşte sonbahar, herkesin çekip gittiği o salona usulca giren ve ortalığı tek başına toparlayan, doğanın fedakâr emektarıdır. Rüzgârıyla fazlalıkları süpürür; yorulmuş yaprakları toprağa incitmeden, tek tek raks ile yere indirir. İnsanların kulağına da usulca fısıldar: “Artık durulmanın, dinlenmenin zamanı geldi.”

İşin en acı ve hüzünlü tarafı da buradadır: Sonbahar, tam da onu sevmeyenler ve ondan uzaklaşmak isteyenler uğruna bu kadar çabaladığı için sevilmez. O bütün çileyi, çamuru, soğuğu tek başına göğüslerken herkes sabırsızlıkla gelecek olan ilkbaharı bekler. Çiçekleri yeşerttiği, sevgilileri yeniden sokaklara döktüğü için bütün övgüyü ilkbahar toplar. Oysa ilkbaharın filizlendirdiği o taze yapraklar, sonbaharın çürüterek toprağa kattığı sarı yaprakların bereketiyle can bulur. Alkışı ilkbahar alır, çileyi sonbahar çeker.

Evet, güller sonbaharda boyun eğer ve solar. Ama bir dertleri olduğu için değil; bilakis sonbahar onlara âşık olduğu için. Vakti geldiğinde toprağın altından daha diri, daha taze ve en kusursuz hâlleriyle yeniden fışkırsınlar diye… Artık serin bir sonbahar akşamında sokakta yürürken ayaklarımızın altında çıtırdayan o yapraklara “ayrılık ve hüzün” gözüyle bakmayı bırakmalıyız. Onlar bir bitişin hüznü değil; yeniden doğuma hazırlanan doğanın sessiz müjdecileridir.

Sonbahar sanattır. Diğerleri mevsim.**

* Halil Sezai
** Cemal Süreya