Söyleyemediğimiz Şeyin Sesi

Yanlış hatırlamıyorsam geçen yılın şubat ayındaydık. Arkadaşım telefonda bir cümlenin ortasında durdu. “Şey…” dedi, sonra bir şey demedi. Hattın öbür ucundan mutfağının sesleri geliyordu, akan bir musluk, kapanan bir tencere kapağı. Beklemedim ve araya girdim. Ne demek istediğini bildiğimi sanıp cümlesini onun yerine bitirdim. “Evet,” dedi, “o da.” O “o da”nın içinde benim bulamadığım bir şeyin kaldığını telefonu kapattıktan sonra anladım. O akşam raftan Orhan Veli’nin Bütün Şiirleri’ni indirdim ve tamamı ezberimde olmayan “Anlatamıyorum”u açtım.

Şiir sorularla başlıyor. Bende kalan ilk şey, sesin okuruna ne kadar yakın durmak istediği oldu. Duyulmak istiyor ama yazılı dizeleri gösteriyor. Gözyaşına dokunulsun istiyor, elleri çağırıyor. Okurken kulakla el birbirine karışıyor. Uzaktaki biri sözcüklerle burada olabilir mi, şiir bunu deniyor gibi. Kitap dizimin üstündeydi, elimde yalnızca kâğıt vardı. Yöneldiğim şey ise kâğıttan fazlasıydı.

“Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu”Söyleyen kişi, yani şair bunu yine kelimelerle söylüyor. İlk okuyuşumda bunu küçük bir çelişki sayıp geçmiştim. Şimdi şiirin bütün hareketinin orada olduğunu düşünüyorum. Dil hiç işe yaramasaydı yakınma da bana ulaşmazdı. Her şeyi kusursuzca taşıyabilseydi yakınmaya gerek kalmazdı. Şiir bu ikisinin arasında, tam karşılığı bulunmayan bir şeyin çevresinde dolaşıyor. Sözcüklerin yetmediğini söyleyen sesi okuyabiliyorsam, o yetmezlik de bir yoldan bana gelmiş demektir.

Başlıktaki sözü bu yüzden bir susma kararı gibi okuyamıyorum. Konuşan vazgeçmiyor. Sormayı sürdürüyor, bir yerin varlığını seziyor, ona yaklaşıyor. Son sözcükte durduğunda başa dönmüş olmuyor, ne kadar yol alındığını artık ikimiz de biliyoruz. Duygu belki açıklanmadı, açıklama isteği ise bütün çıplaklığıyla orada duruyor. Birinin ne demek istediğini anlamadan da beni anlamaya çağırdığını duyabiliyorum.

Telefondaki o “şey”e dönüyorum. Gündelik konuşmada bu çağrıyı duymak bana hep zor gelmiştir. Çabuk cevap vermeyi, sözün akmasını, konunun bir yere bağlanmasını seviyorum. Birinin duraksamasını hemen tamamlıyorum, uygun kelimeyi bulduğumu sanıp onun yerine konuşuyorum. Oysa o boşluk her zaman benim doldurmam için açılmıyor. Bazen karşımdakinin kendi sözüne varacağı yol oluyor ve iyi niyetli bir tamamlama bile o yolu kesebiliyor.

Bir şiirden hayata uygulanacak bir öğüt çıksın da istemiyorum. “Daha iyi dinleyelim” demek kolay. Dinlerken içimde kıpırdayan rahatsızlığı kabul etmek daha zor. Birinin acısını hemen anlaşılır bir hikâyeye çeviremediğimde kendi yetersizliğimle karşılaşıyorum. Bana öyle geliyor ki verdiğim hazır cevaplar çoğu zaman onun yükünden çok benim huzursuzluğumu hafifletiyor. Orhan Veli’nin kısa şiiri bu rahatlama ihtiyacını bir süre erteliyor, sonucun gecikmesine katlanmamı istiyor.

Şarkıların güzelliğinin sonradan fark edilmesi de bende ayrı bir yere dokundu. Dilin eksikliği hissedilince tanıdık bir ses başka türlü duyuluyor. Bence şiir burada acıyı güzelliğin bedeli gibi göstermiyor. İnsan aynı şeyi bir eşiğin öbür yanından işitiyor, o kadar. Radyoda yıllardır çalan bir şarkının bildik nakaratı bir gün ansızın ağırlaşabiliyor. Şarkı değişmemiştir, dinleyenle sözcükler arasındaki uzaklık değişmiştir. Şiir bunu uzun bir hikâye anlatmadan duyuruyor, kısalığının içinde bir genişlik saklıyor.

Okurken bir kelimede yavaşlıyorum: Yaklaşmak. Her şeyi söylemenin mümkün olduğu yere varılmıyor, o yer bir hayâl diye silinmiyor da. Bir şiiri sevmenin de böyle bir yanı var sanırım. Onu bütün açıklamalarıyla ele geçirdiğimi düşünmektense her açışımda başka bir kıyısına yaklaşmayı seviyorum. Şiiri elimde tutan, tüketemediğim o küçük mesafe.

Anlatılamayanın ne olduğunu adlandırmak istemiyorum. Bir aşk olabilir, bir kayıp, bir yalnızlık. Şiir bunlardan birine kapatılmayı istemiyor, geride daha sessiz bir şey bırakıyor. Söyleyecek sözü olan birinin onu henüz söyleyememesi, yanında kimsenin olmadığı anlamına gelmeyebilir.

Birkaç hafta sonra aynı arkadaşım yine aradı. Yine bir yerde durdu. Bu kez telefonu öbür kulağıma aldım, mutfağındaki musluğun sesini dinledim ve bekledim.

Şiirin yer aldığı kitap: Orhan Veli Kanık, Bütün Şiirleri.