Yazının İlk Eşiği: Başlamayı Kolaylaştıran Yöntemler

Dosyayı açıyoruz. Başlık yok, ilk cümle yok; fakat aklımızda yazının nasıl karşılanacağına dair uzun bir konuşma başlamış bile. Kimi zaman henüz kurulmamış cümleyi savunuyor, kimi zaman o cümleyi eleştirecek kişiye cevap hazırlıyoruz. Masada oturuyoruz; dikkatimizi ise okurun henüz gelmediği bir zamana göndermişiz.

Başlamak, önce bu kalabalığın içinden bugünkü işi ayırmayı gerektirebilir. Yarım saat içinde bir kitap yazamayacağız. Bir kişinin arama yapmadan önce telefonunu neden ters çevirdiğini arayabiliriz.

Aynı Adın Altındaki Dört Güçlük

“Yazamıyorum” dediğimizde bazen konuyu yeterince bilmiyoruz. Araştırılması gereken bilgiyi yazma cesaretiyle tamamlamaya çalışmak bizi yanlış bir kesinliğe götürebilir. Böyle bir durumda ilk iş, soruyu daraltıp hangi kaynağın gerektiğini belirlemek.

Bazen bilgi var, karar yok. Olayı kimin anlatacağını, hangi andan başlayacağımızı seçemiyoruz. Bütün seçenekleri zihinde karşılaştırmak yerine ikisini kısa parçalar hâlinde yazabiliriz. Bir seçeneğin neden işlemediğini sayfada görmek, onu zihinde tekrar tekrar savunmaktan daha kullanışlı olabilir.

Üçüncü güçlük, cümleyi kurulurken yargılamak. Dorothea Brande çevresinde tartıştığımız yaratıcı aramayla eleştirel okumayı farklı zamanlarda yürütme fikri burada işe yarayabilir. Anne Lamott da ilk taslağın pürüzlerine yer açmayı sonraki düzeltmenin hazırlığı olarak düşünüyor.[1][2] Bu öneriler herkesin aynı hızla yazmasını gerektirmiyor.

Dördüncü ihtimal daha yalın: Yorgunuz. Uykusuz bir akşamı kendimiz hakkındaki büyük bir yeteneksizlik hükmüne çevirmek kolay. Dinlenme ihtiyacını yöntemle ortadan kaldıramayız. Kısa bir not alıp dosyayı kapatmak o günün dürüst çalışması olabilir.

Başlangıcı Bir Harekete Çevirmek

“Öykü üzerinde çalışacağım” sözü, dosyayı açınca ne yapacağımızı söylemiyor. “Koridorda bekleyen kişinin ilk üç hareketini yazacağım” daha dar bir iş. Sonunda elimizde ne olacağını görebiliyoruz.

İlk oturumu küçültürken metni önemsizleştirmemeliyiz. Küçük iş, uzun projenin yerine geçmeyecek; ona bir giriş sağlayacak. Bir romanın açılışında karakterin bütün geçmişini çözemeyebiliriz. Odanın hangi tarafına baktığını bulur, bundan doğan soruyla devam ederiz.

Başlamak için hazırladığımız düzen de yazının önüne geçebilir. Yeni defter, yeni uygulama, renkli klasörler. Bunlar işimizi kolaylaştırabilir; ancak bir hafta boyunca yaptığımız tek iş dosya adını değiştirmek olmuşsa artık hazırlığın neyi ertelediğini sormak gerekir.

On Beş Dakikalık Bir Deneme

İlk iki dakikada bugün neden durduğumuzu tek cümleyle yazalım. “Kötü yazmaktan korkuyorum” diyorsak karşısına “bu parçayı bugün kimseye göstermeyeceğim” notunu koyabiliriz. “Tarihi bilmiyorum” diyorsak bir araştırma sorusu açarız. Her engelin karşısına aynı tavsiyeyi yazmayalım.

Sonraki on dakikada tek bir parçaya girelim: Aralarında konuşulmamış bir şey bulunan iki kişiden biri, ötekinin masasından bir nesne alsın. Nedenini hemen açıklamak zorunda değiliz. Cümlede çözemediğimiz yere kısa bir işaret bırakıp ilerleyebiliriz.

Kalan üç dakikada yazının değerini puanlamak yerine sonraki işi belirleyelim. “Daha iyi yaz” belirsiz kalıyor. “Anahtarı alan kişi kapıya varmadan öteki onu görsün” gibi bir not, geri dönüşümüzü kolaylaştırabilir.

Bir hafta sonra bu denemeye bakarken yalnız kaç gün yazdığımızı saymayalım. Hangi koşulda başlayabildiğimizi, nerede durduğumuzu da okuyalım. Düzen, o küçük kayıtlardan değişerek kurulabilir.

Dosyanın sonuna tek cümle bırakıyoruz. Anahtar hâlâ masada; yarın onu kimin alacağını biliyoruz.

Birlikte Okumak İçin

[1] Başlayamayan Yazarın Masası.

[2] Anne Lamott, ilk taslak üzerine İngilizce bölüm. Süreli deneme ve örnek sahne Kadim Kuşlar için özgün hazırlanmıştır.