Dicle’nin Sandalı: Diller Arasında Anlaşılmayı Aramak

Yaşlı bir akrabaya resmî bir mektubu kendi dilinde anlatmaya çalışan herkes o anı bilir. Okurken apaçık görünen cümle, aktarılacağı sırada elde dağılıverir. Anlamak bir şey, anladığını başkasına geçirmek başka bir şey. Nazan Bekiroğlu’nun Dicle’nin Sandalı, bu aralıkta yaşayan birini, bir çevirmeni anlatıyor. Timaş’ın 1 Ekim 2026 tarihli romanı, onuncu yüzyıl Bağdat’ında Beytü’l Hikme çevresinde yetişen Süryani çevirmen Yuhanna’yı merkeze alıyor ve Bağdat, Babil ve Endülüs arasında bir yolculuk açıyor. Yayınevi tanıtımı ve yazarın söyleşisi, bu yolculuğun nereden başladığını görmek için yeterli.

Çevirmeni merkeze alan bir roman bize hep biraz tanıdık gelir. Aynı sözün iki insanda aynı hatırayı uyandırmadığını, bir cümlenin başka bir dile geçerken yolda kimi anamların kaybolduğunu hepimiz bir yerden biliyoruz. Yayınevinin tanıtımında öne çıkan anlaşılma arzusu, bu gündelik deneyimi bin yıl öncesinin Bağdat’ından bugüne taşıyor.

Tarih ile Kurmaca Arasındaki Geçit

Bekiroğlu, Ayfer Feriha Nujen’le K24’te yaptığı söyleşide, tarihsel zaman ve coğrafyada kurmacanın ritmi için bilinçli değişiklikler yaptığını anlatıyor. Romanı bir tarih kitabı gibi denetlemeye kalkmadan, kurduğu dünyanın içine rahatça girmeye izin veriyor.

Adalet Çavdar da Oggito’daki değerlendirmesinde romanı, bir kıyıdan ötekine ne taşınabildiği sorusu çevresinde okuyor. Söyleşiyle bu yazıyı yan yana koyunca tanıtım bülteninin dışında bir tartışma açılıyor: Anlamın taşınamayan kısmı, insanlar arasındaki ilişkilerde nereye düşer?

Dil, inanç ve eski şehirlerle ilgilenen okurlar için kitabın çıkış noktası çok davetkâr. Çeviriyi teknik bir işlemden ibaret görmeyenler, romanın sorusunu kendi hayatlarındaki küçük tercümelerle kolayca buluşturacaklardır. Bir doktorun sözünü anneye aktarmak, bir şakayı başka bir dilde anlatmaya çalışıp yarıda bırakmak… Anlatının bütünü, karakterlerin nereye vardığı ve sonun neyi açtığı ise kitabın kendisinde.

Kitap 416 sayfa. Yayınevi sayfasında bir tadımlık okuma da var. Tanıtımdaki büyük kavramların cümlelerde nasıl karşılık bulduğunu görmek için oradan başlamak, sandala binmeden önce kıyıda biraz durmak gibi.

Kaynaklar ve Okuma Bağlantıları

• Kitaptan Tadımlık Bir Bölüm
• Timaş Künye
• K24: Ayfer Feriha Nujen’in yazar söyleşisi
• Oggito: Adalet Çavdar’ın değerlendirmesi